nieuwe maan
Welkom De maan De Natuur De Magie De Mystiek
 

Wat vind ik hier?

Lees hier wat je allemaal aan de maan kunt waarnemen, met het blote oog of met een goede verrekijker. Verder vind je algemene informatie over de maan.



Belangrijke links

Gastenboek

Kalender

Weblog

website overzicht

Startpagina

Contact

Linkpagina

Handige links

astronieuws

Meteo Maarssen

alles over sterrenkunde


Vulkanen op maan


Juni 2011:
Dat de maan vulkanen telt, is niets nieuws. Maar het meest overtuigende bewijs daarvoor werd vooral aan de voorkant van de maan aangetroffen. Onderzoekers tonen nu echter aan dat ook de achterkant van de maan met vulkanisme te maken heeft.
 De onderzoekers bestudeerden een deel van de achterkant van de maan met behulp van NASA’'s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO). 
In het betreffende gebied bevinden zich veel heuveltjes waarvan sommigen wel zes kilometer hoog zijn. De hellingen zijn heel steil en dat wijst erop dat ze gevormd zijn door vulkanische activiteit.

 Onderzoekers vonden bovendien bewijzen van ingestorte caldera’s: kraters die ontstaan doordat een vulkaan instort of explodeert. 
De wetenschappers keken ook naar de samenstelling 
van de gesteenten.
 Ze ontdekten dat deze vooral uit onder meer thorium en silica bestonden. Daarmee verschillen de gesteenten sterk van het zwarte basalt dat op de voorzijde van de maan wordt aangetroffen.

Wetenschappers zijn in hun nopjes met de ontdekking. “Het is het eerste bewijs van zulke jonge vulkanische activiteit op het oppervlak van de maan,” concludeert onderzoeker Ian Graham. “Het betekent dat de maan 800 miljoen jaar geleden nog geologisch actief was: veel korter geleden dan de 1,2 miljard jaar geleden die we eerst in gedachten hadden.”

Bron: scientias.nl


inslag op de maan


De Spaanse astronoom José Madiedo van de universiteit van Huelva heeft op 11 september 2013 om 21.07 uur Nederlandse tijd een rotsblok zien inslaan op de maan. De inslag werd vastgelegd door een videocamera van MIDAS (Moon Impacts Detection and Analysis System), die op dat moment door Madiedo werd bediend. De inslag vond plaats in Mare Nubium, een van de grootste donkere lavavlaktes op de maan. De lichtflits van de inslag was zo helder dat hij met het blote oog zichtbaar geweest moet zijn voor iedereen die op dat moment naar de maan keek. Omdat de maan geen dampkring heeft, komen ook kleine kosmische projectielen met hoge snelheid op het oppervlak terecht. Volgens Madiedo en zijn collega José Luis Ortiz van het Astrofysisch Instituut van Andalusië moet de lichtflits, die enkele seconden duurde, veroorzaakt zijn door een grote meteoriet met een middellijn van ca. één meter en een massa van ca. 400 kilogram; de resulterende krater op de maan moet een middellijn hebben van ca. 40 meter. Bij een inslag op aarde verbranden dergelijke kosmische rotsblokken in de dampkring. De ontdekking van de inslag op de maan - de helderste die tot nu toe ooit is vastgelegd - is gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. (GS)

bron: allesoversterrenkunde.nl


 
Op deze pagina:

Observeren van de maan
Observeren van de maansverduistering
Bijmanen
Maanboog
maancorona
maanillusie
Occultaties door de maan
Maanhalo
Samenstanden met de maan
De achterkant van de maan
Het ontstaan van de maan


Het observeren van de maan

De opkomst en ondergang van de maan.
De maan komt net zoals de zon en de sterren op in het oosten en gaat onder in het westen. De maan draait in de zelfde richting om de aarde als de aarde om de zon. Ten opzichte van de sterren duurt haar ronde 27,3 dagen. We noemen dit de siderische maand.
Van nieuwe maan naar nieuwe maan duurt haar ronde 29.5 dagen. Het is de tijd van haar ronde ten opzichte van de zon. We noemen dit de synodische maand. Daar de zon onze tijd bepaald komt de maan hierdoor gemiddeld 50 minuten later op dan de dag daarvoor. De baan van de maan om de aarde is elliptisch en heeft daardoor geen constante snelheid. Ook zien we dat het punt van opkomst elke dag iets oostelijker is. Dit heeft te maken met het feit dat de maan zich langs de ecliptica beweegt welke een hoek maakt van 23 graden met de evenaar.


De maan is elke dag 12.5 uren boven de horizon en 12.5 uren onder de horizon.
Grof gezegd rijst de nieuwe maan in de vroege ochtend uren en gaat onder rond het begin van de avond. Ze is dan niet te zien.
De eerste smalle sikkel, als de maan 1 of twee dagen oud is, valt te ontwaren net na zonsondergang, aan de westelijke hemel.
Het eerste kwartier rijst rond het middaguur en is in de avond uren te zien in het westen.
De volle maan komt op rond zonsondergang en is de gehele nacht te zien.
Het laatste kwartier komt op rond middernacht en haar laatste sikkel vind je in de vroege ochtenduren, vlak voordat de zon op komt aan de oostelijke hemel. Daarna zien we de maan een paar dagen niet en begint het proces weer opnieuw.

Een handigheidje: Bij de wassende maan zit de sikkel aan de rechter kant. Trek maar een denkbeeldige streep langs de punten en maak een "b" van begin.

In de winter komt de volle maan veel hoger aan de hemel dan in de zomermaanden. Dit komt omdat de aardas in een hoek van 23 graden staat ten opzichte van het baanvlak waarop zij zich voortbeweegt. De volle maan in de winter gedraagt zich dus als de zon in de zomer en de volle maan in de zomer gedraagt zich als de zon in de winter.

Schijngestalten.
De schijngestalten van de maan worden veroorzaakt door de onderlinge stand van zon, maan en aarde. Als de maan tussen de aarde en de zon instaat zien we haar niet. De verlichte zijde is immers naar de zon gericht. Het is dan nieuwe maan. Als de aarde tussen de zon en de maan in staat is het volle maan. We hebben dan volledig zicht op het verlichte deel van de maan. Staat de maan van boven af gezien links of rechts van de aarde dan zien we vanaf de aarde alleen  de helft van het verlichte gedeelte. Het is dan eerste of laatste kwartier. Het observeren van een lunatie (van nieuwe maan tot nieuwe maan) is een van de meest fascinerende aspecten van de maan. Je kunt de "groei" van dag tot dag duidelijk waarnemen.

Kraters en zeeën.
De beste tijden om kraters te observeren is met wassende en afnemende maan. Zij werpen dan duidelijke schaduwen aan de lichtgrens, de terminator genoemd. Aan een verrekijker en statief heb je genoeg.Vele tientallen grote kraters, waaronder een aantal van de bekendste, zoals Tycho en Copernicus, worden omgeven door een stralenstelsel. Zo'n aureool van stralen ziet men het beste bij volle maan. De heldere witte strepen die de krater omringen lopen dwars over alle andere details heen.De met het blote oog zichtbare donkere vlekken zijn uitgebreide vlakten. Vroeger zag men deze vlakten ten onrechte voor zeeën aan; zij worden daarnaar nog steeds genoemd en dikwijls met de Latijnse naam mare aangeduid.

Het asgrauwe schijnsel
Met een hele jonge of hele oude maan kun je het asgrauwe schijnsel waarnemen. je ziet dan niet alleen de dunne sikkel, maar ook de gehele contour van de maan. Men spreekt ook wel over de nieuwe maan die de oude omarmt of de oude maan die de nieuwe omarmt. Het wordt veroorzaakt doordat het licht van de aarde voor een deel naar de maan wordt weerkaatst. Naar mate de sikkel groeit wordt het licht van de sikkel sterker en overtreft dit schijnsel zodat het niet meer te zien is.

De supermaan.
De baan van de maan is elliptisch. Hierdoor verschilt periodiek de afstand tussen maan en aarde zodanig dat je daadwerkelijk kan zien dat de maan groter of kleiner is dan gemiddeld. Als de maan op zijn verst van ons verwijderd is noemt men dit Apogeum (405500 km). Het punt waarop de maan het dichtst bij ons staat heet Perigeum (363300 km).

De naam supermaan is gegeven door de astroloog Richard Nolle in 1979 en definieerde het als de maan die vol is èn op zijn dichts is genaderd tot de aarde. De maan staat meerdere keren per jaar in perigeum. Echter, in combinatie met een volle maan is een stuk zeldzamer.

Komende data voor supermanen zijn: 14 november 2016, 2 januari 2018, 21 januari 2023, 25 november 2034 en 13 januari 2036. Mis haar niet!



De maan zelf geeft geen licht.
Het licht dat wij van de maan ontvangen is teruggekaatst zonlicht. De kleur ervan is iets geler dan zonlicht. Zelfs als de gehele hemelbol met volle manen bedekt zou zijn, zouden deze nog maar 20% van de hoeveelheid licht uitzenden die de zon ons oplevert. Hoewel de kwartierstanden een half zo groot lichtend oppervlak vertonen, is hun helderheid slechts 1/9 van die van de volle maan, doordat er dan een grote schaduwwerking optreedt. De albedo van het maanoppervlak bedraagt gemiddeld 0, 073, d.w.z. dat ca. 7% van het zonlicht dat de maan treft, wordt teruggekaatst. 

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com



De achterkant van de maan


We zien altijd de zelfde kant van de maan. Dit komt omdat de duur van haar aswenteling gelijk is aan die van de siderische maand. Een dag op de maan duurt dus even lang als haar rondje om de aarde.
Dit komt omdat de zwaartekracht van de aarde de rotatie van de maan vertraagt. Dit fenomeen zien we ook bij andere manen in ons planeetstelsel.
Toch wijkt op sommige ogenblikken het naar ons toegekeerde maanhalfrond iets af van het gemiddelde. 

Deze afwijkingen noemen we libraties. Dit heeft o.a. te maken met de omwentelingsas van de maan die op 6 graden na niet loodrecht is. Ook door de omwentelingsas van de aarde veranderd het zicht op de maan iets. Daarnaast zijn  er kleine onregelmatigheden in de rotatie van de maan. 
Hierdoor ziet men op verschillende tijden van de maand iets meer van de zuidelijke of noordelijke poolgebieden op de maan. De ene helft van de maand zien we iets meer van de westelijke en de volgende helft weer iets meer van de oostelijke kant.



De libraties zijn zo klein, dat toch nog 41% van het maanoppervlak nooit zichtbaar is vanaf de aarde. Op 7 okt. 1959 slaagde het Russische ruimteschip Loena-3 erin een deel van de achterkant voor de eerste keer te fotograferen. Later voltooiden Russische en Amerikaanse satellieten dit werk en kon de gehele achterkant in kaart worden gebracht. 
De achterkant verschilt van de naar ons toegekeerde kant: er zijn geen grote vlakten zoals die op de voorzijde. De achterkant is volledig met kraters bedekt. 

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com




Het observeren van maansverduisteringen

Een maansverduistering kan alleen plaatsvinden tijdens volle maan, als de aarde tussen de maan en de zon staat. De reden waarom er niet elke volle maan een maansverduistering plaatsvind komt omdat de baan van de maan en de baan van de aarde niet op het zelfde vlak liggen. Meestal ligt de baan van de maan net boven of onder die van de aarde en zal dus niet door haar schaduw gaan tijdens een oppositie. Slechts twee tot vier keer per jaar trekt de maan door de zogenaamde maansknopen, de punten waar de twee baanvlakken elkaar snijden.

De schaduw van de aarde is kegelvormig. Alleen in het midden van de kegel wordt al het directe zonlicht geblokkeerd. Dit wordt de kernschaduw of umbra genoemd. In de bijschaduw, de penumbra wordt slechts een gedeelte van het directe zonlicht geblokkeerd.
Een totale maansverduistering vindt alleen plaats als de maan nagenoeg precies door een van de maansknopen trekt.

We spreken dan ook van drie soorten maansverduisteringen:

De penumbrale verduistering: De maan trekt door de bijschaduw van de aarde. Deze verduisteringen zijn moeilijk te observeren want de veranderingen zijn zeer subtiel.

De gedeeltelijke maansverduistering: De maan trekt gedeeltelijk door de kernschaduw. Deze verduisteringen zijn prima waar te nemen met het blote oog.

De totale maansverduistering: De maan trekt door de kernschaduw van de aarde. Dit geeft het mooiste schouwspel omdat de maan rood kleurt tijdens haar totaliteit. Dit wordt het aardschijnsel genoemd.


Fotograaf onbekend.

De maan kleurt rood omdat indirect zonlicht wordt weerkaatst door de aarde. Echter dit licht moet eerst door de atmosfeer van de aarde gaan voordat het door het aardoppervlak gereflecteerd kan worden. Hierdoor wordt het blauwe licht gefilterd en alleen het rode gedeelte van het lichtspectrum wordt nog naar de maan weerkaatst en verlicht haar. De toestand van de atmosfeer bepaalt ook de hoeveelheid licht die wordt weerkaatst. Weersomstandigheden en geologische gebeurtenissen zoals vulkaanuitbarstingen kunnen het licht nog meer verstrooien. Elke maansverduistering heeft daardoor zijn eigen kleur en kan variëren van grijs/donkerbruin naar diep rood tot oranje/geel. 

De Franse astronoom André-Louis Danjon (6 April 1890 – 21 April 1967) construeerde een schaalverdeling voor de kleuren van dit aardschijnsel tijdens de totaliteit. Hij wilde onderzoeken of de intensiteit van het aardschijnsel beïnvloed werd door de zonnecyclus.
De schaal verdeling werd uitgedrukt in "L" (luminosity), van 0 tot 4:

L0: Maan tijdens haar totaliteit bijna onzichtbaar.
L1: Grijs of bruin, details zijn met moeite te onderscheiden.
L2: Diep rood/roestbruin, donker centrum met relatief heldere rand.
L3: Steenrood, met oranje/gele rand.
L4: Koperrood/oranje met zeer heldere blauwachtige rand.

Op de foto: Links L2 en rechts L4


Foto: Tom Ruen

Elke totale maansverduistering begint met de penumbrale fase. Pas in de partiële fase zien we met het blote oog een verandering aan de maan. Daarna zal de maan door de kernschaduw trekken om vervolgens via de bijschaduw weer in het volle zonlicht te komen.

Maansverduisteringen vinden elk jaar plaats. Echter 35% is penumbraal en dus niet interessant. Gemiddeld vinden er twee (gedeeltelijke)maansverduisteringen per jaar plaats. Niet elke maansverduistering is vanuit Nederland te zien want de maan moet op dat moment wel boven de horizon staan.

De duur van een verduistering hangt af van de soort verduistering, of deze totaal is of niet. Een gedeeltelijke verduistering in de bijschaduw kan in principe in een seconde voorbij zijn. De Maan raakt dan even een puntje van de aardschaduw. Een totale maansverduistering kan gemakkelijk zes uur duren. De totaliteit is daar slechts een gedeelte van en kan tussen de 1 seconde en ruim een duur duren.

Het leuke van een maansverduistering is dat iedereen haar kan observeren. Je hebt geen beschermende bril nodig zoals bij een zonsverduistering. Een verrekijker is handig om wat meer details te kunnen waarnemen, maar ook zonder dat is het een geweldig spektakel. Voor de amateur is het leuk om een schatting te maken van de helderheid middels de Danjon schaal. Daarnaast is het een geweldig object om te fotograferen. Met een goede digitale camera en een statief kom je een heel eind. Op internet is informatie over het fotograferen van de maan makkelijk te vinden.Dus zet de wekker, kleed je warm en laat de gelegenheid niet aan je voorbijgaan als je kans hebt!

De eerste gelegenheid voor het observeren van een gedeeltelijke maansverduistering is op 18 oktober 2013.
Voor een totale verduistering moeten we helaas wachten tot 
28 september 2015.

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com



Het ontstaan van de maan


Darwin vond een verklaring voor het feit dat de siderische maand en de asrotatie van de maan even lang zijn. Als aangenomen wordt dat v de rotatieperiode van de maan om haar as vroeger korter is geweest dan de siderische maand en dat de maan toen vloeibaar was, dan zal de aarde op de maan getijden hebben verwekt. Als gevolg van de wrijving die deze getijden op de roterende maan uitoefenden, is deze langzamer gaan draaien. Dit proces heeft net zo lang geduurd, totdat de rotatietijd en de omlooptijd aan elkaar gelijk waren. Uit deze onderzoekingen van Darwin volgde tevens, dat de maan in het verleden waarschijnlijk zeer dicht bij de aarde gestaan heeft, wat door andere waarnemingen wordt bevestigd. Fossiele koralen bewijzen dat het aantal dagen per jaar vroeger groter was; de aswenteling van de aarde was sneller dan nu en werd door de nabijheid van de maan afgeremd. De maan zal lang geleden op een afstand van ongeveer drie aardstralen gestaan hebben; toen duurde de dag (rotatie van de aarde) nog geen vijf uur en de maand (omlooptijd van de maan) iets langer.

Sinds de jaren tachtig is men anders gaan denken over het ontstaan van de maan. Hiervoor dacht men dat de maan uit de aarde zou zijn losgescheurd door de getijdewerking van de zon of zouden aarde en maan gelijktijdig in elkaars nabijheid uit de oernevel zijn ontstaan. In deze hypothesen zitten echter zulke gebreken, dat ze vrijwel geheel zijn los gelaten. Volgens een nieuwe hypothese zou een protoplaneet ter grootte van Mars tegen de aarde zijn gebotst en ontstond de maan uit het materiaal dat zich daarna in een baan om de aarde bewoog.


artist impression


Voor het ontstaan van de maankraters zijn twee theorieën naar voren geschoven. De eerste tracht het ontstaan te verklaren door inwendige oorzaken, namelijk door vulkanische uitbarstingen en lavastromen. Verder denkt men dat er sprake is geweest van meteoriet inslagen. De weggeslagen brokken zouden dan de secundaire kraters en de rotsblokken hebben doen ontstaan.

Op grond van onderzoek heeft men ook kaarten van de maan ontworpen, die overeenkomen met de aardse geologische kaarten. Men verdeelt de bodemstructuren in verschillende soorten en classificeert die naar hun vermoedelijke ouderdom. De selenologische geschiedenis van de maan wordt verdeeld in vijf perioden. 
Het Prenectarian (eerder dan 4,2 miljard jaar geleden), 
het Nectarian, het Imbrian (3,8-3,3 miljard jaar geleden), 
het Erathostenian en het Copernican (sinds 1,8 miljard jaar geleden).

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com




De maanillusie

Het is je vast wel opgevallen dat de maan net boven de horizon veel groter lijkt dan als ze hoog aan de hemel staat.Toch is het beeld dat op ons netvlies valt even groot, want gezien de afstand tussen aarde en maan maakt het geen verschil onder welke hoek je op aarde de maan bekijkt. We noemen dit de maanillusie.

Je kunt jezelf controleren met een ouderwets dubbeltje. Houd deze tussen duim en wijsvinger op armlengte van je af en bedek het gezicht op de maan. Je zult zien dat de maan in beide gevallen, dus vlak boven de horizon en hoog in de lucht, door het dubbeltje worden bedekt. 

De maanillusie heeft de mensheid al eeuwenlang geïntrigeerd. De vroegste gevonden beschrijving is van de Griekse astronoom Ptolemaeus uit de tweede eeuw voor Chr. Maar ook Leonardo da Vinci, Rene Descartes en Christiaan Huygens hielden zich ermee bezig. 

Een verklaring is dat we de maan aan de horizon samen met bomen en gebouwen waarnemen waardoor we ze onwillekeurig vergelijken. We weten de maten van de bomen en gebouwen, en hoe ze kleiner lijken naarmate we verder er van afstaan. De maan lijkt dan heel groot. Als de maan hoog aan de hemel staat hebben we deze referentiepunten niet.


Fotograaf: onbekend

Maar de maanillusie treedt ook op boven zee of boven een open vlakte. Hier hebben we ook geen referentiepunten. De beste verklaring is dat we de afstand tot de horizon afleiden van het 'gevulde terrein' dat tussen ons en de horizon ligt. Dat terrein kan ook een zand- of watervlakte zijn. Voor ons is de horizon mijlenver weg. De maan boven de horizon zien we dus ook als mijlenver weg.De afstand in de ruimte boven ons kunnen we moeilijk inschatten doordat er geen tussenliggend 'terrein' is om ons enig idee van afstand te geven. Door die lege ruimte schatten we de afstand tot de maan boven ons kleiner in.

In de jaren zestig van de twintigste eeuw deden Lloyd Kaufman, en Irvin Rock verschillende experimenten om deze verklaring te testen.

Een van de proeven was het gezichtsveld met behulp van  prisma's 180° te draaien, zodat de proefpersonen de aarde en de horizon ondersteboven zagen. Bekend is dat daardoor afstanden moeilijker in te schatten zijn. Je kunt het zelf uitproberen: buig voorover en kijk tussen je benen door naar de maan. De illusie wordt minder.

Deze fotograaf ging wel heel creatief met de maanillusie om: Het leverde in ieder geval hele grappige plaatjes op!


Foto: DWL

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com
 



Bedekkingen door de maan

Bij het waarnemen van sterbedekkingen tracht men het tijdstip op te meten waarop een ster achter de maan verdwijnt of opnieuw verschijnt.
De maan heeft geen atmosfeer. Ook voordat de maanlandingen hadden plaatsgevonden, had men daarvoor verscheidene bewijzen. Zo blijven de sterren die de maan bij haar langzame verplaatsing langs de hemel bedekt voordat zij achter de rand van de maan verdwijnen, tot op het laatste moment hun volle helderheid behouden. Het ontbreken van schemeringsverschijnselen wijst op het ontbreken van een atmosfeer.

Deze aan de donkere rand van de maan waargenomen sterbedekkingen (occultaties) leveren bovendien het belangrijkste waarnemingsmateriaal voor de studie van de beweging van de maan. Behalve dat het licht van de sterren, voordat zij door de maan bedekt worden, niet merkbaar verzwakt, behouden de sterren ook hun plaats, met andere woorden er is geen refractie of breking.

Bij een gewone sterbedekking zien we de ster verdwijnen aan de ene kant (bij de maan is dat de oostzijde), en een tijdje later aan de andere kant terug verschijnen (de westzijde). Bij rakende sterbedekkingen scheert de ster langs de maanrand. We zien de ster verschillende keren aan- en uitknippen terwijl de ster achter een maanberg verdwijnt, of door een maandal schijnt. 

Iedereen kan deze waarnemingen doen al moet je je wel even voorbereiden. Een goede verrekijker en een statief of steunpunt zijn in principe voldoende.
Er zijn drie sterren van eerste magnitude die voldoende dicht bij het vlak van de ecliptica staan zodat ze geregeld door de maan kunnen worden geocculteerd: Regulus, Spica en Antares.

Ook worden af en toe andere planeten bedekt door de maan, zoals Jupiter op 15 juli 2012. Mooie foto, want je ziet ook nog twee manen van Jupiter.


 Foto: Maurice Toet


Wil je weten of er vanavond wat moois te zien is aan de hemel? Kijk dan op Alles over sterrenkunde of Astronieuws. Ook op meteo-maarssen.nl kun je komende events vinden .

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com

werkgroepsterbedekkingen.nl



Halo's van de maan

Een halo is een kring om de maan. Ze is te zien als het licht van de maan door ijle wolken schijnt die ijskristallen bevatten. Als licht op een ijskristal valt wordt het gebroken. Dit wordt refractie genoemd. Het licht wordt gebroken omdat de lichtstraal in een ander medium terecht komt welke een andere optische dichtheid heeft. De snelheid en de richting van het licht veranderd hierdoor. Het effect is zoals een rietje in een glas water; het rietje lijkt gebroken.
Afhankelijk van de oriëntatie, grootte en vorm van de ijskristallen kunnen er verschillende soorten halo's ontstaan.

De kleine kring is de meest voorkomende halo. Dit komt omdat de verantwoordelijke zeszijdig naaldvormige ijskristalletjes willekeurig georiënteerd mogen zijn. Hierdoor wordt het licht langs alle kanten gebroken en verlaat het het kristal onder een hoek van 22°. Vandaar dat deze kring voor onze ogen zichtbaar wordt op een hoek van 22° van de lichtbron. Soms is de boven- en onderkant van deze kring wat helderder en kleurrijker dan de rest van de kring. Een verklaring hiervoor moeten we zoeken in de atmosferische toestand. Binnen de ring ziet de hemel er vaak donkerder uit dan daarbuiten. Om te controleren of je inderdaad met een kleine halo te maken hebt strek je de arm en spreid je de vingers. Bedek met je hand de halo. Grofweg zullen pink en duim de randen van de halo markeren.


Foto: Ed Stockart


Halo's van de maan zijn meestal kleurloos, daar het licht van de maan te zwak is om de kegeltjes in onze ogen te activeren. Echter in gunstige omstandigheden zie je wat meer rood aan de binnenkant en wat meer blauw aan de buitenkant van de halo.

Een halo rond de maan geeft altijd een weersverandering aan.

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com


de maanboog

Wist je dat de maan, net zoals de zon een regenboog kan veroorzaken? We spreken dan van een maanboog of witte boog. Wit, omdat er vaak geen kleuren te zien zijn in een maanboog. Het licht is vaak te zwak om de kegeltjes in onze ogen te activeren. Alleen in gunstige omstandigheden vallen er wel wat kleuren te onderscheiden.

Regenbogen zijn altijd te vinden tegenover de zon. Het zijn cirkelsegmenten rondom het antisolaire punt. De druppelgrootte is een bepalende factor: hoe groter de druppel, des te intenser de kleurscheiding en des te feller de regenboog zal zijn. Vaak gaat de hoofdboog ook gepaard met een tweede, secundaire boog die een omgekeerde kleurenvolgorde heeft. De band tussen deze twee noemt met "de donkere band van Alexander". 


foto: Sonic Chronical

Maanbogen zijn het beste te zien als de maan vol is. De maan moet laag aan de hemel staan, 42 graden of lager en de hemel moet zo donker mogelijk zijn. Als de volle maan opkomt rond zonsondergang is het meestal nog te licht dus moet je je kans grijpen twee tot drie uur voor zonsopgang, heel vroeg in de ochtend. En dan moet het natuurlijk ook nog regenen tegenover de maan. Deze combinatie maakt dat het een zeldzaam verschijnsel is. De beste kansen heb je dus in de winter.

Als je het geluk hebt om er een te ontwaren, neem dan een foto want met een wat langere sluitingstijd worden de kleuren van de maanboog wel zichtbaar. 

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com



De maancorona

De maancorona is een krans van gekleurde ringen rond de maan. De ringen zijn klein en vallen compact rond de maan. Als de atmosfeer vochtig is wordt het licht van de maan gebogen. Dit wordt diffractie genoemd. Het licht wordt verstrooid in alle richtingen zoals de golven die ontstaan als een steentje in stilstaand water valt. Het maanlicht wordt gebogen langs de randen van waterdruppeltjes. Bij dit proces vindt kleurscheiding plaats. In wolken waarin de druppeltjes van gelijke grote zijn, zijn de kransen goed gevormd en zijn de kleuren zuiver. In wolken waarin druppeltjes van allerlei groottes voorkomen, ontstaan er tegelijkertijd kransen van verschillende grootte, die elkaar overdekken. De volgorde van de kleuren hangt af van de grootte van de druppeltjes en de dikte van de wolk.


 Foto: Stefano de Rosa

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com



Samenstanden met de maan

Samenstanden met de maan.Het loont ook de moeite om eens naar aangekondigde samenstanden met de maan te kijken. Niet alleen een intrigerend aanzicht, maar ook de kans om andere hemellichamen makkelijk te vinden en te leren herkennen.


Foto: werkgroepchristiaanhuygens.nl


Wil je weten of er vanavond wat spannends te zien is aan de sterrenhemel? Kijk dan op Alles over sterrenkunde of Astronieuws.


Bijmanen

Een parselena (meervoud parselenae), meestal bijmaan genoemd, is een relatief zeldzaam natuurlijk optisch verschijnsel in de aardatmosfeer dat wordt veroorzaakt door de Maan. Onder gunstige omstandigheden veroorzaken ijskristallen in cirruswolken (onder andere) de volgende twee verschijnselen: een halo met een straal van circa 22° rond de Maan, en een ring door de Maan, parallel aan de horizon. Parselenae kunnen optreden op de twee plaatsen aan de hemel waar de halo en de ring elkaar snijden. In principe komen bijmanen dus in paren voor, links en rechts van de Maan, en op dezelfde hoogte boven de horizon als de Maan. Maar wanneer de dikte van de bewolking varieert kan het voorkomen dat slechts één bijmaan te zien is.


Foto: Peter Saarloos


Deze vlekken aan weerszijden van de maan zijn het resultaat van lichtbreking in zeshoekige platte en horizontaal georiënteerde ijskristalletjes. Dit gebeurt alleen in een rustige atmosfeer. Het gebroken licht verlaat de kristallen langs de zijvlakken van het kristal. Omdat er soms zoveel maanlicht op een zelfde plaats gebroken wordt, kunnen deze bijmanen in gunstige omstandigheden behoorlijk fel worden. 

© ezinenieuwemaan 2014

Bronnen:
Gezichten van de maan - Govert Schilling
Sterrenkunde - J van der Bilt
Door ruimte en tijd - Sir James Jeans
worldwidebase.com, MrEclips.com, Wikipedia.com






Site Map